Circle Time

Circle Time is een heel gestructureerde aanpak waarin jongeren (en ook volwassenen) zich bewust (kunnen) worden van eigen en andermans gevoelens en van daaruit leren meer begrip voor zichzelf en voor anderen te krijgen. De Circle Time vindt plaats in een ruimte, bijvoorbeeld een klaslokaal. De deelnemers zitten in een kring van stoelen zonder tafels of andere obstakels. De deelnemers kunnen elkaar vanuit elke postitie in de kring volledig waarnemen. Iedere Circle Time bevat vijf fasen en gaat over een bepaald onderwerp. Dat kan van alles zijn: van planning tot pesten, van vriendschap tot verlies. De duur van elke afzonderlijke Circle Time is niet onbeperkt maar vindt plaats binnen een van te voren vastgestelde tijd. Bijvoorbeeld een lesuur.
De leiding van een CT ligt altijd in handen van een volwassene. Hij, zij vervult de rol van de facilteerder. Hij blijft zelf buiten het groepsproces, stuurt het proces aan. We hebben ondervonden dat juist als het thema van de CT wat gevoelig ligt, het van beslissende invloed is dat de leider een voor alle deelnemers neutraal iemand is. Deelnemers voelen feilloos aan of de leider een geheime agenda heeft. Een leider die zelf een doel, een belang heeft met Circle Time zal van een koude kermis thuiskomen.

Circle time attributen

Uitwerking

Iedere Circle Time bevat vijf fasen en gaat over een bepaald onderwerp. Dat kan van alles zijn, van planning tot pesten, van samenwerken tot complimenten, van vriendschap tot verlies.

Fase 1 is altijd een Energizer, fase 2 is de opstap naar het thema van de CT, in fase 3 komt het thema individueel aan bod, in fase 4 gebeurt dat als groep en we sluiten af met weer een energizer, want de groep moet in een goede energie weer kunnen vertrekken.
In fase 3 en 4, de eigenlijke kern van de CT, werken we met speciale attributen, doen we het licht uit en een kaars aan en hanteren we de drie gouden regels van de CT:

  • Je bent alleen maar positief
  • Wat gezegd wordt, blijft vertrouwelijk
  • Je mag altijd passen

Twee voorbeelden van Circle Times uit een gestaag groeiende serie.

Circle Time verlies.

“Mijn vader is dood. Plotseling overleden tijdens de vakantie op de camping. Hij was niet ziek, hij mankeerde niets. En nu is hij dood.“

Lees meer...

Zo maken wij eind augustus voor het eerst kennis met Frank. Frank is een nieuwe brugklasser, kwam in de laatste week van de vakantie met zijn moeder naar school om ons te vertellen wat er tijdens zijn vakantie was gebeurd. Voor ons zitten twee verslagen mensen. Frank is woedend en boos. Waarom zijn vader, waarom? Andere vaders gaan niet dood, zijn vader wel. Wij zijn onder de indruk van Frank zijn verhaal. We besluiten dat Frank het moment kiest om zijn nieuwe, klas op de hoogte te brengen van het overlijden van zijn vader. De eerste weken van het nieuwe schooljaar is Frank veel afwezig. Hij komt geregeld bij een van ons zijn verhaal doen, hij worstelt. Hij heeft de klas nog niets verteld wat er gebeurd is. Dan besluit Frank dat hij het tijd vindt om de klas in te lichten. Hij ziet er als een berg tegen op. Samen met Frank besluiten wij om het met een Circle Time te doen. Frank kan dan zelf het moment kiezen om het te vertellen. Wij beloven hem te helpen als het nodig is.

Het wordt de eerste CT voor de klas. Wij vertellen de klas niet dat wij deze CT speciaal voor Frank hebben georganiseerd. Frank bepaalt op deze manier zelf het moment om zijn verhaal aan de klas te vertellen.
We beginnen met het spel, fase een. Al snel ontstaat er een energieke en actieve sfeer. In fase twee gaat het balletje rond en vertellen de kinderen elkaar de minst erge verliezen. We horen onder andere dode konijnen, cavia’s en goudvissen voorbij komen. En ook een oma….Fase drie, je zwaarste verliezen. Het licht gaat uit, de kaars gaat aan. We laten het balletje weer rond gaan. Er wordt veel gepast. Veel overleden oma’s, opa’s en andere familieleden komen voorbij. Als Frank het balletje krijgt, knijpt hij hard in het balletje. Ook over een goudvis is getreurd, er wordt opgelucht gelachen. Frank kijkt stuurs naar de grond, hij past bij elke ronde. Tijdens de gehele derde fase blijft Frank passen. Inmiddels heeft hij een pen in zijn handen die hij stevig vasthoudt. De aderen op zijn handen zijn te tellen. Wij besluiten Frank te helpen. In fase vier vragen wij Frank of hij de klas iets wil vertellen. Hij begint te vertellen. De klas luistert ademloos. Frank doet zijn verhaal, breekt ondertussen zijn pen, schopt zijn stoel van zich af en besluit dan dat hij verteld heeft wat hij te vertellen heeft. Het balletje gaat verder. Kinderen stellen vragen aan Frank. Frank beantwoordt alle vragen. Hoe meer vragen hij heeft beantwoord, hoe rustiger hij wordt. Een meisje begint te huilen. Ook zij heeft iets te vertellen. Een tante van haar is tijdens de vakantie plotseling overleden. Zij heeft het de klas ook nog niet verteld en vindt dat dit ook het moment voor haar is om haar verhaal te doen. Huilend vertelt zij de klas wat er gebeurd is. Je voelt de aandacht van de klas. Je voelt de opluchting van Frank en het meisje, zij zijn niet alleen. Niemand is alleen. Er worden adviezen en opbeurende opmerkingen aan elkaar gegeven. Als wij de blanco kaartjes in het midden leggen, wordt er gretig gebruik van gemaakt. Over en weer worden er kaartjes uitgewisseld. Eerst krijgt Frank een kaartje, daarna nog een en aan het eind heeft hij een enorme stapel kaartjes. Gewoon een kaartje met een tekstje, een enkel woord, een tekening.
Wij sluiten af met een spel. Met een stapel kaartjes in zijn hand verlaat Frank het lokaal, op naar het volgende uur.

Bovenstaande tekst is een fragment uit het artikel ' Circle Time verlies', gepubliceerd in TVL februari 2007. U kunt het volledige artikel via info@roesch.nl aanvragen

Toon minder...

Circle Time samenwerken.

Doel: de deelnemers (leraren!) bewust te maken dat goede samenwerking bij jezelf begint.

Lees meer...

Fase 3. Behandeling van het thema
Kaars gaat aan, groep hoort nog een keer de regels van CT en de werking van het balletje. Ene keer laten we de gehele groep aan bod komen, andere keer alleen de vrijwilligers.

  • Welke samenwerking leverde de meeste moeite/het grootste probleem op.
  • Wat betekent volgens jou samenwerken?
  • Wat is er nodig om te kunnen samenwerken? Een woord!
  • Wat heb jij van je collega’s nodig om te kunnen samenwerken? Ik heb….. nodig.
  • Maak een voornemen. Wat kunnen jouw collega’s de komende week van jou verwachten   bij het samenwerken? Hoe kunnen ze dat zien? Ik…. (geen nieuwjaarsvoornemen !)
  • Hoe realistisch is jouw voornemen? Geef een cijfer van 1-10.
  • Wat betekent dit voornemen voor vandaag voor jou en je collega’s?

(uit ct Samenwerken - Roesch)

Toon minder...

Circle Time: leerplaats voor leerling en leraar

Circle Time is ontwikkeld in Engeland, onder meer in Liverpool door Bob Spalding en zijn medewerkers. Het is een heel gestructureerde aanpak waarin leerlingen zich bewust (kunnen) worden van eigen en andermans gevoelens en van daaruit leren meer begrip voor zichzelf en voor anderen te krijgen. Maar ook voor leraren is het een heel bijzondere plek waar leraren zaken kunnen leren die ze elders niet of nauwelijks leren.

Lees meer...

Een Circle Time bevat vijf fasen en gaat over een bepaald thema. Dat kan van alles zijn van planning tot pesten, van vriendschap tot verlies. Fase 1 is een energieopwekker, een Energizer in het jargon, bedoeld om alle deelnemers in de goede stemming, de goede energie te brengen. Een bijkomend doel, zeker niet minder belangrijk is het leggen van contact tussen alle deelnemers. Fase 2 is de opwarmer voor het thema. Ook dit kan weer een spel zijn, maar ook het invullen van bijvoorbeeld een vragenlijstje voldoet prima. Fase 3 en 4 vormen het hart van de Circle Time. In fase 3 stelt de docent die de CT leidt vragen aan alle deelnemers. Het zijn altijd open vragen, vragen dus waar ook de docent het antwoord niet op weet, ja zelfs niet eens vermoedt. De bedoeling is dat de leerlingen zich zo veilig voelen dat ze echt vertellen wat hun bezig houdt, hun hart openen. In fase 4 krijgen ze van de docent de gelegenheid nog terug te komen op zaken die in fase 3 aan bod zijn geweest, een soort evaluatie dus, waarna we in fase 5 afsluiten met een spel dat weer als enig doel heeft de energie terug te brengen en de leerlingen in een goede stemming de circle time af te sluiten en het lokaal te verlaten.

Binnen een CT is het gebruik van rituelen van doorslaggevende betekenis. Ze zorgen voor structuur, herkenbaarheid en daarmee veiligheid. De vijf fasen en de vaste eigen invulling werkt feitelijk al als eerste ritueel. Een volgende rituele handeling is het doornemen van de regels. Drie gouden regels dienen de veiligheid. De eerste regel is dat alles wat binnen de CT aan bod komt, vertrouwelijk is. Geen van de deelnemers, leerlingen noch leraren, doen mededelingen naar buiten. De tweede regel is dat iedereen alleen maar positief is naar elkaar. De derde regel is dat ieder die dit wil, mag passen, zijn/haar beurt mag overslaan. Na het bespreken van de gouden regels vraagt de leider van de CT alle deelnemers een voor een of zij akkoord gaan met de regels. Leerlingen die niet akkoord gaan, ook al zeggen ze dit voor de grap, plaatsen we al dan niet tijdelijk buiten de groep. De belangrijkste boodschap is en moet blijven dat ze medeverantwoordelijk zijn voor de veiligheid binnen een CT en dat we daarom de structuur van de regels nodig hebben.

Voor ons is een ander belangrijk ritueel het gebruik van de balletjes. Wij hanteren steeds drie balletjes in onze CT’s. Dat zijn jongleerballetjes, maar ook andere voorwerpen zijn goed te gebruiken. Ze dienen om aan te geven wie het woord heeft. Een balletje blijft in handen van de leider, de twee andere gaan rond en worden gebruikt om telkens één iemand wat te laten zeggen (met name in fase 3) of twee mensen een gesprekje samen aan te laten gaan (met name in fase 4). Hoe dan ook is het voor iedereen zichtbare signaal dat alleen iemand die een balletje heeft, spreekt.
Een laatste rituele handeling verrichten we bij fase 3 en 4. Omdat die fasen het hart van de CT vormen en we leerlingen daadwerkelijk willen uitnodigen echt hun zegje te doen, echt hun hart te openen, zorgen we er ook voor dat de sfeer er naar is. We maken de ruimte donker en steken een kaars aan. Het beoogde effect is duidelijk. Fase 4 sluiten we ook af met het uitblazen van de kaars en het opheffen van de duisternis.

Binnen een circle time onderscheiden we verschillende rollen. Dat zijn op de eerste plaats de deelnemers. Dat kunnen leerlingen zijn, maar het werkt ook met leraren, ouders of andere volwassenen. De leiding van een CT ligt altijd in de handen van een volwassene. Hij, zij vervult de rol van de faciliteerder. Hij blijft zelf buiten het groepsproces, stuurt het slechts aan. We hebben gemerkt dat juist als het thema van de CT wat gevoelig ligt, het van beslissende invloed is dat de leider een voor alle deelnemers neutraal iemand is. Leerlingen voelen feilloos aan of de leider een geheime agenda heeft, een eigen doel ook en zijn zeker niet altijd bereid daar aan mee te werken. We hebben daadwerkelijk gemerkt dat een leider die zelf een doel met een circle time heeft, van de koude kermis thuis komt. Als ik bijvoorbeeld van tevoren, uitgesproken of niet, wil dat leerlingen zich beter naar elkaar toe gaan gedragen, dan strookt dat niet met de bedoeling van een CT, namelijk: leerlingen kunnen zich bewust worden van eigen en andermans gevoelens en van daaruit leren meer begrip voor zichzelf en voor anderen te krijgen. Uit eigen ervaring weten we dat leerlingen zich niet volledig zullen openen en de CT feitelijk mislukt. Er zijn andere methoden om leerlingen iets duidelijk te maken.
Juist voor onderwijsmensen, voor leraren is het uiterst leerzaam zich de rol van de leider van een CT eigen te maken. Het louter faciliteren van processen door het stellen van open vragen staat in schrille tegenstelling tot ons normale functioneren. In de gewone lessituatie weet ik als docent immers alle antwoorden op alle vragen. Sterker nog, de vragen die ik stel, zijn niet primair bedoeld om een proces op gang te brengen, maar veeleer om een proces af te ronden. Na enige training is het een bijzondere belevenis niet alleen open vragen te stellen, maar vervolgens ook vervolgvragen te stellen op basis van antwoorden die leerlingen in voorgaande ronden hebben gegeven. Het vereist een bijzonder soort luistervaardigheid die ons leraarsbestaan beslist verrijkt.

In onze CT’s is er altijd minimaal nog een andere volwassene aanwezig. Naast de leider hebben wij liefst ook nog de mentor in de CT aanwezig. De rol van de mentor is te kijken, te ervaren en vooral te zwijgen. Als een CT goed gaat, en dat ervaar je onmiddellijk aan sfeer en vertrouwelijkheid, krijg je als mentor niet alleen veel feitelijk materiaal, maar zul je kanten van leerlingen zien die anders vaak verborgen blijven. Het altijd wat stille teruggetrokken meisje blijkt opeens wel wat te melden te hebben. De asociale jongen die vaak over alles en iedereen heen walst, kan opeens zich wel open stellen. Leerlingen blijken in een CT zoveel meer en andere kanten te hebben dan wij in onze lessen van ze te zien krijgen, dat alleen daarom al een circle time een zinvol middel is. Dit met een medevolwassene te delen versterkt de collegialiteit en de onderlinge verstandhouding. Bovendien is de aanwezigheid van een tweede volwassene ook een versterking van de veiligheid. In de honderden CT’s die wij inmiddels hebben meegemaakt en hebben geleid, hebben we heel vaak bemerkt dat er heel makkelijk zaken loskomen die verdere zorg behoeven. Deze begeleid je altijd makkelijker met z’n tweeën dan alleen.

Ronald Schepers en Frits Roelofs. Bovenstaand artikel is gepubliceerd in Bij De Les (BLD) 2007

Toon minder...